ISO/IEC 8859‑14
ISO/IEC 8859‑14, znany także jako Latin‑8 lub Celtic , jest ósmym członem serii norm ISO/IEC 8859 określających 8‑bitowe zestawy znaków dla języków zachodnioeuropejskich. Standard został opracowany w celu wsparcia pisma używanego w językach celtyckich, w szczególności w języku irlandzkim, szkockim gaelickim oraz walijskim.
Historia
Prace nad rozszerzeniem zestawu znaków rozpoczęły się w 1998 roku w wyniku wniosków społeczności językowych z Irlandii i Szkocji, które potrzebowały jednolitego kodowania umożliwiającego poprawne wyświetlanie charakterystycznych znaków diakrytycznych. Projekt przyjął numer ISO/IEC 8859‑14 i został zatwierdzony w 1998 roku podczas sesji specjalnej ISO oraz IEC.
Zakres i przeznaczenie
Standard obejmuje 256 kodów (0‑255). Kody od 0 do 127 są identyczne z zestawem znaków ASCII, natomiast zakres 128‑255 zawiera dodatkowe litery i znaki diakrytyczne niezbędne do zapisu:
- języka irlandzkiego (á, é, í, ó, ú, ḃ, ċ, ḋ, ḟ, ġ, ṁ, ṗ, ṡ, ṫ, ẃ, ẙ, ă, ǝ),
- szkockiego gaelickiego (à, è, ì, ò, ù, ȝ),
- walijskiego (â, ê, î, ô, û, ŵ, ŷ),
- oraz znaków interpunkcyjnych i symboli typograficznych używanych w tych językach.
Standard został stworzony głównie z myślą o systemach operacyjnych, edytorach tekstu i przeglądarkach internetowych obsługujących lokacje celtyckie.
Struktura zestawu znaków
Poniższa tabela przedstawia wybrane znaki z zakresu 128‑255, które odróżniają ISO/IEC 8859‑14 od innych członków serii.
| kod heks. | symbol | opis |
|---|---|---|
| A0 | spacja niełamiąca | |
| A1 | ¡ | odwrócony wykrzyknik |
| A2 | ¢ | znak centa |
| A3 | £ | znak funta brytyjskiego |
| A4 | ¤ | symbol waluty |
| A5 | ƕ | litera hv (rara) |
| A6 | ŧ | litera t ze znakem kreski |
| A7 | § | znak sekcji |
| A8 | ¨ | dywiz górny (diaeresis) |
| A9 | © | znak copyright |
| AA | ª | oznaczenie żeńskie |
| AB | « | cudzysłów francuski – otwierający |
| AC | ¬ | znak negacji |
| AD | | miękki znak podziału (soft hyphen) |
| AE | ® | znak zastrzeżonego znaku towarowego |
| AF | ¯ | kreska położona nad linią bazową |
| B0 | ° | symbol stopnia |
| B1 | ± | plus‑minus |
| B2 | ² | kwadrat dwójki |
| B3 | ³ | kwadrat trójki |
| B4 | ´ | akcent ostry |
| B5 | µ | mikro |
| B6 | ¶ | znak akapitu |
| B7 | · | kropka środkowa |
| B8 | ¸ | ogonek |
| B9 | ¹ | pierwszy stopień |
| BA | º | oznaczenie męskie |
| BB | » | cudzysłów francuski – zamykający |
| BC | ¼ | jedna czwarta |
| BD | ½ | połowa |
| BE | ¾ | trzy czwarte |
| BF | ¿ | odwrócony znak zapytania |
| C0 | À | Łacińska wielka litera A z akcentem grave (irlandzki) |
| C1 | Á | Łacińska wielka litera A z akcentem acute |
| C2 | Â | Łacińska wielka litera A z akcentem cirkumfleksowym (walijski) |
| C3 | Ã | Łacińska wielka litera A z tyldą |
| C4 | Ä | Łacińska wielka litera A z diaeresis |
| C5 | Å | Łacińska wielka litera A z okręgiem |
| C6 | Æ | Łaciński zespół AE |
| C7 | Ç | Łacińska wielka litera C z cedillą |
| C8 | È | Łacińska wielka litera E z akcentem grave (irlandzki) |
| C9 | É | Łacińska wielka litera E z akcentem acute |
| CA | Ê | Łacińska wielka litera E z akcentem cirkumfleksowym |
| CB | Ë | Łacińska wielka litera E z diaeresis |
| CC | Ì | Łacińska wielka litera I z akcentem grave (irlandzki) |
| CD | Í | Łacińska wielka litera I z akcentem acute |
| CE | Î | Łacińska wielka litera I z akcentem cirkumfleksowym (walijski) |
| CF | Ï | Łacińska wielka litera I z diaeresis |
| D0 | Ð | Łaciński znak eth |
| D1 | Ñ | Łacińska wielka litera N z tyldą |
| D2 | Ò | Łacińska wielka litera O z akcentem grave (irlandzki) |
| D3 | Ó | Łacińska wielka litera O z akcentem acute |
| D4 | Ô | Łacińska wielka litera O z akcentem cirkumfleksowym (walijski) |
| D5 | Õ | Łacińska wielka litera O z tyldą |
| D6 | Ö | Łacińska wielka litera O z diaeresis |
| D7 | × | znak mnożenia |
| D8 | Ø | Łaciński znak Ø |
| D9 | Ù | Łacińska wielka litera U z akcentem grave (irlandzki) |
| DA | Ú | Łacińska wielka litera U z akcentem acute |
| DB | Û | Łacińska wielka litera U z akcentem cirkumfleksowym (walijski) |
| DC | Ü | Łacińska wielka litera U z diaeresis |
| DD | Ý | Łacińska wielka litera Y z akcentem acute |
| DE | Þ | Łaciński znak thorn |
| DF | ß | ß (sharp s) |
| E0 | à | mała litera a z akcentem grave (irlandzki) |
| E1 | á | mała litera a z akcentem acute |
| E2 | â | mała litera a z akcentem cirkumfleksowym (walijski) |
| E3 | ã | mała litera a z tyldą |
| E4 | ä | mała litera a z diaeresis |
| E5 | å | mała litera a z okręgiem |
| E6 | æ | mały zespół æ |
| E7 | ç | mała litera c z cedillą |
| E8 | è | mała litera e z akcentem grave (irlandzki) |
| E9 | é | mała litera e z akcentem acute |
| EA | ê | mała litera e z akcentem cirkumfleksowym |
| EB | ë | mała litera e z diaeresis |
| EC | ì | mała litera i z akcentem grave (irlandzki) |
| ED | í | mała litera i z akcentem acute |
| EE | î | mała litera i z akcentem cirkumfleksowym (walijski) |
| EF | ï | mała litera i z diaeresis |
| F0 | ð | mały znak eth |
| F1 | ñ | mała litera n z tyldą |
| F2 | ò | mała litera o z akcentem grave (irlandzki) |
| F3 | ó | mała litera o z akcentem acute |
| F4 | ô | mała litera o z akcentem cirkumfleksowym (walijski) |
| F5 | õ | mała litera o z tyldą |
| F6 | ö | mała litera o z diaeresis |
| F7 | ÷ | znak dzielenia |
| F8 | ø | mały znak ø |
| F9 | ù | mała litera u z akcentem grave (irlandzki) |
| FA | ú | mała litera u z akcentem acute |
| FB | û | mała litera u z akcentem cirkumfleksowym (walijski) |
| FC | ü | mała litera u z diaeresis |
| FD | ý | mała litera y z akcentem acute |
| FE | þ | mały znak thorn |
| FF | ÿ | mała litera y z diaeresis |
Powiązane standardy
W kontekście kodowania znaków ISO/IEC 8859‑14 jest często zestawiany z innymi członkami serii:
- ISO/IEC 8859‑1 – Latin‑1, przeznaczony m.in. dla języków zachodnioeuropejskich;
- ISO/IEC 8859‑2 – Latin‑2, obsługa języków środkowoeuropejskich;
- ISO/IEC 8859‑15 – rozszerzenie Latin‑1 z symbolem €;
- Unicode – uniwersalny standard 16‑ i 32‑bitowy, który zawiera pełny zestaw znaków celtyckich i jest zalecany jako zamiennik dla starszych zestawów ISO/IEC 8859.
Zastosowanie w praktyce
Choć po wprowadzeniu Unicode popularność ISO/IEC 8859‑14 nieco zmalała, standard wciąż jest używany w:
- starszych systemach Linux i Unix, gdzie można wybrać locale
ga_IElubgd_GBoparty na tym kodowaniu; - archiwach dokumentów i bazach danych z lat 1990‑2000, które nie zostały poddane migracji do Unicode;
- niektórych aplikacjach tekstowych i programach typu LibreOffice, które wspierają wybór kodowania przy otwieraniu plików.
Bibliografia i źródła
- ISO/IEC 8859‑14 – dokument normatywny z 1998 roku.
- J. K. O'Connor, Encoding Celtic Languages: History and Perspectives, wyd. University Press, 2002.
- W. M. Lowe, Character Sets: ISO‑8859 Series, dostępny w katalogu Biblioteka Narodowa.
Standard ISO/IEC 8859‑14 jest przykładem wysiłku międzynarodowych organizacji na rzecz zachowania różnorodności językowej w świecie cyfrowym, dając solidne wsparcie dla mniejszych społeczności językowych, które jeszcze przed erą Unicode potrzebowały własnych, dedykowanych zestawów znaków.